Vortaro

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi
Vortoj8000

"Ne ĉio lerninda estas trovebla en libro."

~ Anonimulo

"Sakon kun truo vi neniam plenigos"

~ Zamenhof pri vortaroj

"Interesa kaj utila vorto, dankon!"

~ Finno pri vortaro

"And people are trying to convince me that esperantists aren't pederasts, yet they are not embarrassed to make that kind of jokes public"

~ Oscar Wilde pri ĉi tiu artikolo

Vortaro estas enkonduka libro al iu lingvo kaj al la pli vasta koncepto de lingveco, celanta infanojn kaj komencantojn, kiu plej helpas por baznivelaj ĝis meznivelaj tekstoj. Pli legosciantaj personoj povas deveni la sencon de vorto per pluraj aliaj rimedoj: ĉu per kunteksto, ĉu per etimologio, ĉu per demandi al iu pli sperta.

[redakti] Universala vortaro

3237 n

Universala Vortaro estas parto de la Fundamento de Esperanto. Kiam la Akademio oficialigas radikon, tio formale signifas, ke ĝi aldonas tiun radikon al la Universala Vortaro. Tio tamen ne signifas, ke la radiko fariĝas Fundamenta, ĉar Fundamentaj estas nur tiuj elementoj, kiuj troviĝas en la origina netuŝebla Fundamento.

[redakti] Graveco

Vortaro estas grava ilo por lernantoj kaj uzantoj de iu ajn lingvo. Kiam oni dubas pri la senco de iu vorto, oni preskaŭ ĉiam turnas sin al vortaro. Ofte vortaro fariĝas la juĝanto de ĝusto aŭ malĝusto. Kvankam la vero estas la kontraŭa -- en nacia lingvo, ne la vortaro, sed la parolantaro decidas ĝuston aŭ malĝuston. Por Esperanto-parolantoj, vortaro estas pli grava. Ĉar ofte Esperantistoj loĝas dise kaj estas malfacila trovi ĉu iu vorto estas efektive ekzistanta kaj se jes, en kia senco ĝi estas uzata, ili pli multe dependas de vortaro. Ali-vorte, Esperanta vortaro ludas pli gravan rolon ol naci-lingva vortaro. Ĉar Esperanto estas internacia lingvo, ĝia internacieco estas la plej grava eco. Do Esperanta vortaro povas iu-sence helpi aŭ malhelpi teni la internaciecon.

[redakti] Gravedeco

Amazonialauidistoj

Vidu ĉefartikolon PIV.

[redakti] Temaj vortaroj

En tema vortaro neniu serĉas laŭ vortoj, sed laŭ aferoj. La signifoj malantaŭ la vortoj ja ne rilatas al nacilingva pensado. Kompreneble eblas klasifikojn tre ekzotikajn, apenaŭ uzeblajn. Jen laŭtema strukturo de "certa ĉina enciklopedio" pri bestoj, kiun famigis Jorge Luis Borges:

  1. . bestoj, kiuj apartenas al la imperiestro
  2. . enbalzamigitaj bestoj
  3. . obeigitaj
  4. . laktoporkoj
  5. . sirenoj
  6. . fabelaj bestoj
  7. . senmastraj hundoj
  8. . apartenantaj al tiu ĉi grupo
  9. . kiuj kondutas tute freneze
  10. . ne nombreblaj
  11. . kiuj estas desegnitaj per tre fajna peniko el kamela haro
  12. . kiuj disrompis la akvokruĉon
  13. . kiuj de malproksime aspektas kiel muŝoj

Tiu ĉi tema ordo superas niajn modestajn intelektajn kapablojn. Homon oni facile trovus en la kategorio "bestoj, kiuj apartenas al la imperiestro". Sed kie oni trovus elefanton? Ĉu en la kategorio "kiuj disrompis la akvokruĉon" en "apartenantaj al tiu ĉi grupo"?

Do vi rimarkas: laŭtema ordigo estas ne tute facila afero. Pri ĝeneralaj temaj vortaroj cerbumis jam multaj vortaristoj. Jen sistemo de la germano Dornseiff:

  1. . universo, tero, substancoj
  2. . planto, besto, homo
  3. . spaco, situo, formo
  4. . grando, kvanto, mezuro
  5. . esenco, rilato, okazo
  6. . tempo
  7. . optiko, sono, temperaturo, pezo, agregato, odoro, gusto
  8. . movo
  9. . volo, ago
  10. . percepto
  11. . sento, afekcio, karaktero
  12. . penso
  13. . signo, komuniko, lingvo
  14. . literaturo, scienco
  15. . arto
  16. . socio
  17. . instrumento, tekniko
  18. . ekonomio
  19. . juro, etiko
  20. . religio, transcendo

La tema vortaro de Dornseiff estas tre utila por germanlingvanoj. Tamen lia hierarkio estas iom komplika. Ekzemple sub temo "socio" kaŝas sin 121 aliaj temogrupoj.

Pli striktan hierarkion elpensis Roget:

  1. . abstraktaj rilatoj
  2. . spaco
  3. . materio
  4. . intelekto
  5. . volo
  6. . afektoj

Tiel la supera nivelo de lia originala hierarkio.

Do, elpensi facilan strukturon por tema vortaro estas tre serioza laboro por vortaristo. Eble oni povas uzi jaman etnolingvan modelon.

[redakti] Alternativa uzo

0001

Nerdoj ankaŭ ŝatas vortarojn, ĉar ili helpas al ili "pruvi" ke vorto ne ekzistas. Tia "pruvado" temas pri deziro de nerekte montri al aliaj nerdoj, ke onia kaco estas pli granda.

[redakti] Prunto

- Ĉu vi povas denove montri al mi tiun malnovan ilustritan vortaron, kiun vi jam montris al mi la pasintan semajnon?

- Mi bedaŭras, mi pruntis ĝin al mia filo.

- Malbonŝance al vi. Ĉu vi ne scias, ke oni de devas prunti ion ajn al niaj filoj, ĉar ili plu ne redonos ĝin?

- Ne gravas, ĝi ne estas mia, sed de mia patro.

[redakti] Listo de vortaroj

  • Plena Vortaro. Esperanto-Esperanta kaj Esperanto-Franca. Verkis Boirac. 1909, XXII kaj 430 p. „Branda repertuaro de ĉiuj E-aj radikvortoj, troveblaj ne nur en E-raciaj kaj raciaj-E vortaroj sed ankaŭ en la diversaj Vortaroj Teknikaj, kaj eĉ en la varoj literaturaj, filozofiaj, sciencaj, ktp. En ĝi, la aŭtoro penis atingi, pri la E-a difino de ĉiu vorto, kiel eble plej malgrandan nombron da vortoj. Plie, li aldonis al ĉiu E-a difino la francan tradukon.“ (Laŭ Scienca Gaseto, 1912.) - „E difinoj malprecizaj; entute 10.000 radikoj, el kiuj mutaj semsencaj, sinonimaj.“ (BIL, p. 233.) - „Modelo de la malfacila uzebleco.“ (Kopar, L M. 1931, p: 49.)
  • Plena Vortaro de Esperanto. Varbita de Grosjean-Maupin, Esselin, Grenkemp-Kornfeld, Waringhien. Eld. SAT 1930, 517 p. En 1933 jem elĉerpita. „Zorge farita ampleksa kaj detala, vare valora varo. La Vortaro ne donas sole vortklarigojn, sed montras la uzon de la vorto per fraz-ekzemploj el bonaj aŭtoroj, precipe de Z. Per sia tro zorge redaktitaj Z-ekzemploj li fiksas por ni la tutan Zaman lingvo-uzon. Ampleksaj gramatikaj kaj vortderivaj klarigoj kaj vare admirinde zorge farita sinonimaro kompletigas la varon je dezirinda kaj nemalhavebla vortaro.“ (Kopar, L. M. 1931 p: 49.) - Dua, plivastigita eldono en 1934, 511 p.

[redakti] Ido kaj vortaroj

Regretinde nia lingwo Ido ne semblas sufice serioza pro la manko di vortaroi, gramatikoi, e.c. (inter altray kozoi).

Content Navigation
Aliaj lingvoj